BOEKBESPREKING : WAAROM IS AMERIKA ZO VERSCHILLEND ? HET VERHAAL VAN CONSERVATIEF AMERIKA.
door Peter LOGGHE

sluit dit venster

Hoe komt het toch dat een land, een enorm land als de V.S.A., op een relatief korte termijn – wij spreken over een periode van veertig jaar – politiek zo kan veranderen? Een natie die met Kennedy en volgende het etiket liberal (te begrijpen in de zin van progressief) kreeg opgekleefd, waar nogal wat Europese linkse denkers met afgunst naar opkeken. Want was Amerika niet het land van de positieve discriminatie, dé multiculturele natie bij uitstek, het land van de drugs, rock ’n roll en homohuwelijken. Op veertig jaar tijd is het land nogal drastisch naar “rechts” opgeschoven – al is “rechts” niet in dezelfde zin opgevuld als wij in Vlaanderen en Nederland “rechts” begrijpen: het nationalisme is niet etnisch van oorsprong, het buitenlandse beleid van de neocon’s is zeker niet dat van de Europees continentale lijn (zie hun standpunt ivm. Turkije), en het christelijk fundamentalisme is ook geen spek voor onze bek. Amerika is zo ver naar “rechts” opgeschoven, dat dezelfde linkse denkers opeens hun neus ophalen voor het “achterlijke” van de V.S.A., zonder dat een redelijke verklaring wordt gegeven waarom een natie in veertig jaar tijd opeens achterlijk zou worden. Mickletwait en Woldridge schreven met The Right Nation een zeer leesbaar werk neer hoe het zover is gekomen, en gaan hierin chronologisch te werk. Ze beginnen het verhaal met de nederlaag van Barry Goldwater – de conservatieve kandidaat – tegen Johnson in 1964 en eindigen met – hoe kan het ook anders – George W. Bush.

De verschillende pijlers van de Amerikaanse conservatieve revolutie worden uitvoerig belicht: het ontstaan van de verschillende denktanks in de V.S.A. (oa. de American Enterprise Institute, de Heritage Foundation), de mensen met het geld – The Big Five, zoals de heren Scaife, Coors, Koch, Bradley en Olin ook wel worden genoemd – en de vele honderden, misschien duizenden conservatieve stichtingen en verenigingen die het laatste decennium als paddestoelen uit de grond schoten. Verder is er de belangrijke National Rifle Association, en is er het voetvolk, de massa veldwerkers, militanten, de christelijke Moral Majority, zijn er de Amerikaanse nationalisten. Het verhaal vooral van hoe dat alles samenvloeide in één grote conservatieve beweging. De juiste thema’s op het juiste moment – een vrij eigenaardige mix van mensen die abortus totaal afwezen, militanten die de rol van de staat wilden verkleinen en het vooral hadden over zelfredzame gemeenschappen (een typisch Amerikaans conservatief standpunt) tot de neoconservatieven die – uit linkse en extreem linkse hoek komend – de Amerikaanse buitenlandse politiek een stuk agressiever wilden, die eigenlijk het Amerikaanse Rijk als politieke doelstelling aan de agenda toevoegden en daardoor de binnenlandse veiligheid wilden verzekerd zien.

Conservatief Amerika is sterker dan ooit in het machtscentrum verankerd. De auteurs geloven ook niet dat ze deze politieke macht heel snel uit handen zullen moeten geven, en vooral, in het ganse land is de conservatieve nakomelingschap verzekerd, zelfs bij de (groeiende groep van) Latino’s en zelfs zwarten. En de jeugd. Zo opent het boek met een beeld van eigentijdse twintigers, die overtuigd Republikeins stemmen. Eigenaardig ook dat de Republikeinse partij zich geografisch heeft verlegd: haar oorsprong ligt in de noordoostelijke staten, en haar machtsbasis verschoof geleidelijk aan naar het zuiden en de Belt. The South, het stamgebied van de Democratische partij, werd door de linkse koers van diezelfde partij afgestoten richting Republikeinen, die met graagte de ruimte hebben ingenomen. Zo heeft de familie Bush haar woonplaats op twee generaties tijd verlegd naar Texas en heeft er zich goed geïntegreerd.

De auteurs noemen het Amerikaans conservatisme an idea whose time had come. Was het conservatisme een term die in de jaren 50 van de vorige eeuw in de V.S.A. niet voorkwam – zelfs republikeinen noemden zich gematigde liberals – dan schildert dit boek in mooie trekken de geleidelijke en soms minder geleidelijke verandering, verschuiving naar rechts. Het pionierswerk van Buckley’s National Review en van Russell Kirk’s werken wordt passend vermeld. Nu omschrijven zomaar eventjes 42 % van de Amerikanen zich als conservatief, terwijl slechts 19 % zichzelf tot het progressieve kamp bekent. Er is veel veranderd, ook en vooral in intellectuele middens. Rechts bleek opeens ook ideeën te hebben en heeft misschien wel juist die ideeën die beter aansluiten bij de realiteit van de mensen.

Een grondige verklaring dus waarom Amerika zo anders is, en zo conservatief. De Amerikaanse media zelf zijn ook veel rechtser van hun Europese collega’s. De auteurs maken de vergelijking met het Thatcherisme in Groot-Brittannië en benadrukken het feit dat nergens ter wereld het conservatisme zo verweven is met de christelijk-conservatieve moraal als in de V.S.A. Niet het inkomen beslist hoe je stemt, wel hoe vaak je naar de kerk gaat. Letterlijk.

De nalatenschap van E. Burke, de eerste conservatieve denker van de moderne tijden, vatten de auteurs in 6 principes samen:
1. wantrouwen in de macht van de staat
2. voorkeur voor vrijheid boven gelijkheid
3. patriottisme/nationalisme
4. geloof in gegroeide instellingen en hierarchieën
5. scepticisme in de idee van vooruitgang
6. elitisme
De auteurs merken op dat het Amerikaanse conservatisme vooral de drie eerste principes aanhangt, en de persoonlijke vrijheid is werkelijk een obsessie. Belangrijk is hun conclusie van het inleidend gedeelte: het Amerikaans conservatisme is eerder een beweging dan een partij (een beetje zoals de Vlaamse Beweging t.o.v. de Vlaams-nationale partij(en)). Een geslaagde metapolitieke machtsovername dus?

Een interessant boek, in een gemakkelijke taal gesteld, en boordevol informatie. Een boek om te reflecteren over de overduidelijke verschillen tussen Amerikaans en Europees rechts, ook naar sociaal-economische denkbeelden toe. Voor de liefhebbers: het boek is te krijgen via de Werkgroep Identiteit, Bert Dekeyzer, Roeselaarsestraat 138, 8870 Izegem.

Micklethwait, J., Wooldridge, A., The Right Nation, Why America is different, Allan Lane, London, 2004, 450 pag.
ISBN 0 - 7139 - 9738 - 9

sluit dit venster